Stroomnet knelt
Netcongestie en gebiedsontwikkeling
In een uitspraak van 25-06-2026, ECLI:NLRBDHA:2026:17008 neemt de Rechtbank Den Haag energieschade mee als schadepost voor een schadeloosstelling op onteigeningsbasis.
In dit geval werd de schadeloosstelling berekend op basis van reconstructie van een veevoederfabriek op een nieuwe locatie binnen de gemeente. In deze situatie kon netbeheerder Liander een toezegging doen van het meenemen van “het vermogen” van het onteigende naar de nieuwe locatie waardoor er geen schade toegekend wordt.
In navolging daarop vroegen we ons af of de netcongestie ook van belang kan zijn bij de bekrachtiging – of juist niet – van een onteigening. Een van de vereisten voor de bekrachtiging van een onteigeningsbeschikking is namelijk dat de urgentie wordt aangetoond. In artikel 11.11 Omgevingswet, wordt daarover aangegeven dat in ieder geval “de urgentie” ontbreekt als niet aannemelijk is dat binnen 3 jaar na het inschrijven van de onteigeningsakte een begin wordt gemaakt met de verwezenlijking van de beoogde vorm van ontwikkeling of gebruik of beheer van de fysieke leefomgeving waarvoor de onteigening nodig is”. Kan deze termijn van 3 jaar knellen?
TenneT geeft, in de Monitor Voorzieningszekerheid 2026 aan dat de risico’s op elektriciteitstekorten in Nederland sneller toenemen dan werd verwacht. Volgens TenneT ontstaan er vanaf 2030 structurele risico’s voor de beschikbaarheid van voldoende elektriciteit.
Batterijen en andere vormen van flexibiliteit spelen een steeds grotere rol maar zijn volgens TenneT niet voldoende om langdurige tekorten op te vangen. Om de voorzieningszekerheid te waarborgen adviseert TenneT om uiterlijk in de winter van 2029-2030 een capaciteitsmechanisme operationeel te hebben.
Energy Storage NL onderschrijft dit, zij pleiten al langer bij het kabinet voor de invoering van een capaciteitsmechanisme waaraan ook batterijen kunnen deelnemen. Gezien de aanzienlijke risico’s die de huidige opschalingsfase met zich mee brengt blijven private investeringen achter. Gerichte ondersteuning vanuit de overheid wordt noodzakelijk geacht om deze technologieën tijdig beschikbaar te krijgen. Voorlopig zal netcongestie van invloed blijven op het electriciteitsnetwerk.
Wanneer we op de site van Enexis kijken, zien we dat vanaf 1 juli 2026 zij werken met een gezamenlijke wachtlijst waar je op komt bij aanvraag voor een nieuwe of zwaardere aansluiting. De volgorde is vastgesteld in het prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Daar is te zien dat woningbouw vanaf 1 juli 2026 als derde categorie is opgenomen, desalniettemin houdt dat niet in dat er direct een aansluiting gerealiseerd wordt. Men staat op de wachtlijst tot er ruimte is. Volgens de huidige inzichten kan het in sommige gebieden oplopen tot 10 jaar. Zo is in provincie Utrecht het stroomnet vol en heeft staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groei aangegeven dat vanaf 1 juli 2026 nieuwe elektriciteitsaansluitingen, in een groot gedeelte van provincie Utrecht, tijdelijk niet meer mogelijk zal zijn.
Enexis geeft m.b.t. gemeenten voor woningbouw en scholen aan dat zij voor concrete bouwprojecten welke voor 1 april 2026 bij hen bekend waren, en binnen 3 jaar met de bouw starten, in veel gevallen de aansluiting verzorgen volgens de huidige werkwijze, dus op volgorde van aanvraag.
Vanaf 1 oktober 2026 wordt gemeente de mogelijkheid geboden eerder in het bouwproces een aanvraag te doen voor woningbouw en scholen. Dit kan in een vroeg stadium tot ongeveer 10 jaar vooruit. Zo wordt sneller duidelijk of er voldoende ruimte is op het stroomnet, en kunnen plannen beter doorgaan. Desondanks geeft eerder aanvragen geen garantie op ruimte op het stroomnet.
Hierdoor kunnen gemeenten een essentiële rol spelen bij netinpassing door partijen samen te brengen en te zorgen voor afstemming tussen plannen, zowel lokaal als regionaal. Ten behoeve daarvan heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland een handreiking uitgebracht: “Rol van de gemeente bij Netcongestie: Handreiking met praktijkvoorbeelden voor gemeenten.
Gezien hetgeen hiervoor aangegeven is het opletten dus, in ieder geval in het geval van een ingezette onteigeningsprocedure dat door de netcongestie de urgentie ontbreekt, althans dat in een onteigeningsprocedure kan worden tegengeworpen dat een project niet spoedig kan worden uitgevoerd.
